تبلیغات
ادبیات متوسطه - صنایع ادبی در اشعار حافظ

صنایع ادبی در اشعار حافظ

سه شنبه 15 آبان 1386  01:11 ق.ظ

نوع مطلب :عمومی ،

صنایع ادبی در اشعار حافظ


حرفهای تازه، مضمونهای بی سابقه، و اندیشه هایی که رنگ اصالت و ابتکار دارد در کلام حافظ همه جا موج می زند. حتی عادی ترین اندیشه ها نیز در بیان او رنگ تازگی دارد. این تازگی بیان، در بعضی موارد نتیجه ی یک نوع صنعتگری مخفی است. مناسبات لفظی البته شعر وی را رنگ ادیبانه می دهد و آشنایی با لغت و علوم بلاغت وی را در این کار قدرت بیشتر می بخشد. مراعات نظیر هم لطف و ظرافتی به کلام او می افزاید. وقتی بخاطر می آورد که زلف معشوق را عبث رها کرده است، این را یک دیوانگی می بیند و حس می کند که با چنین دیوانگی هیچ چیز برای او از حلقه ی زنجیر مناسبتر نیست. با چه قدرت و مهارتی این الفاظ را در یک بیت آورده است! جایی که از دانه ی اشک خویش سخن می گوید به یاد مرغ وصل می افتد، و آرزو می کند که کاش این مرغ بهشتی به دام وی افتد. یک جا در خلوت یک وصل بهشتی از معاشران می خواهد، گره از زلف یار باز کنند و به مناسبت زلف یار که در تیرگی و پریشانی رازناک خود به یک قصه می ماند – از آنها می خواهد تا شب را با چنین قصه ای دراز کنند.

معاشران گره از زلف یار باز کنید

شبی خوش است به این قصه اش دراز کنید

آیا همین زلف یار به یک شب نمی ماند – به یک شب خوش؟ درست است که شب را یک قصه کوتاه می کند اما با یک چنین قصه ای که خود رنگ شب و درآشفتگی شب را دارد می توان یک شب خوش را دراز کرد. مناسبت زلف و قصه در شعر حافظ مکرر رعایت شده است و ظاهراً آنچه در هر دو هست ابهام و پریشانی است . حافظه ی کم نظیری که تداعی معانی را در ذهن او به شکل معجزه آسایی درمی آورد وسیله ی خوبی است برای صنعت گرایی او.

با این همه مواردی هم هست که این صنعت گرایی روح شعر را در کلام او خفه می کند. از جمله وقتی از تاب آتش دوری وجود خود را غرق عرق می بیند، به یاد معشوق می افتد – اما به یاد عرق چین او !

ز تاب آتش دوری شدم غرق عرق چون گل

بیار ای باد شبگیری نسیمی زان عرقچینم

وقتی دیگر که چشم مخمور معشوق را در قصد دل خویش می بیند در وجود وی یک ترک مست می یابد که گویی میل کباب دارد.

چشم مخمور تو دارد ز دلم قصد جگر

ترک مستست مگر قصد کبابی دارد

(استعاره کباب برای دل عاشق و تکرار مناسبات و لوازم آن به مناسبت ذکر دل، در کلام معاصران حافظ نیز هست و حاکی است از رواج رسم و قبول مضمون در آن روزگاران.)

درست است که این مضمونها در آن ایام به قدر امروز عاری از ذوق و ظرافت به نظر نمی رسیده است، اما به هر حال افراطی بوده است در رعایت نظیر. در هر حال این افراط در صنعت گویی گه گاه شعر او را از لطف و جلوه می اندازد. فی المثل، در یک غزل که «خجند» در قافیه ی آن جایی می تواند داشت، نام خجند شاعر را به یاد خوارزم می اندازد، و ترک خجندی که لفظ ترک را به خاطر وی می آورد و این همه در دستگاه شعر سنتی این اندیشه را برای وی در قالب وزن می ریزد که : حافظ چو ترک غمزه ی ترکان نمی کنی ... شنونده انتظار دارد جزایی بسیار سخت برای این بازیگوشی شاعر مقرر شود، اما چون حکایت قافیه است و مناسبات لفظی، فقط می شنود: دانی کجاست جای تو خوارزم یا خجند. بی شک شاعر نمی خواهد خوارزم یا خجند را واقعاً یک جای وحشتناک جلوه دهد و چگونه ممکن است در زمینی که معدن خوبان و کان حسن محسوب است، جایی چنان وحشت انگیز تصویر شود. اما این نیز یک ظرافت جوی رندانه است که انسان را درست به چیزی تهدید کنند که نیل بدان کمال مطلوب اوست. بعلاوه وقتی خوارزم و خجند سرزمین غمزه و جلوه ی خوبان است رفتن به آنجا دردی را از شاعر نظر باز که نمی تواند غمزه ی خوبان را ترک نماید دوا نمی کند. اما چه باید کرد؟ صنعت نمایی است و شاعر نمی تواند از آن خودداری کند. مکرر اتفاق افتاده است که رعایت صنعت شعر خوب را از جلوه می اندازد با این همه گه گاه نیز صنعت در نزد او همچون وسیله ای است برای نیل به کمال – کمال فنی.

صنایع ادبی در اشعار حافظ


حرفهای تازه، مضمونهای بی سابقه، و اندیشه هایی که رنگ اصالت و ابتکار دارد در کلام حافظ همه جا موج می زند. حتی عادی ترین اندیشه ها نیز در بیان او رنگ تازگی دارد. این تازگی بیان، در بعضی موارد نتیجه ی یک نوع صنعتگری مخفی است. مناسبات لفظی البته شعر وی را رنگ ادیبانه می دهد و آشنایی با لغت و علوم بلاغت وی را در این کار قدرت بیشتر می بخشد. مراعات نظیر هم لطف و ظرافتی به کلام او می افزاید. وقتی بخاطر می آورد که زلف معشوق را عبث رها کرده است، این را یک دیوانگی می بیند و حس می کند که با چنین دیوانگی هیچ چیز برای او از حلقه ی زنجیر مناسبتر نیست. با چه قدرت و مهارتی این الفاظ را در یک بیت آورده است! جایی که از دانه ی اشک خویش سخن می گوید به یاد مرغ وصل می افتد، و آرزو می کند که کاش این مرغ بهشتی به دام وی افتد. یک جا در خلوت یک وصل بهشتی از معاشران می خواهد، گره از زلف یار باز کنند و به مناسبت زلف یار که در تیرگی و پریشانی رازناک خود به یک قصه می ماند – از آنها می خواهد تا شب را با چنین قصه ای دراز کنند.

معاشران گره از زلف یار باز کنید

شبی خوش است به این قصه اش دراز کنید

آیا همین زلف یار به یک شب نمی ماند – به یک شب خوش؟ درست است که شب را یک قصه کوتاه می کند اما با یک چنین قصه ای که خود رنگ شب و درآشفتگی شب را دارد می توان یک شب خوش را دراز کرد. مناسبت زلف و قصه در شعر حافظ مکرر رعایت شده است و ظاهراً آنچه در هر دو هست ابهام و پریشانی است . حافظه ی کم نظیری که تداعی معانی را در ذهن او به شکل معجزه آسایی درمی آورد وسیله ی خوبی است برای صنعت گرایی او.

با این همه مواردی هم هست که این صنعت گرایی روح شعر را در کلام او خفه می کند. از جمله وقتی از تاب آتش دوری وجود خود را غرق عرق می بیند، به یاد معشوق می افتد – اما به یاد عرق چین او !

ز تاب آتش دوری شدم غرق عرق چون گل

بیار ای باد شبگیری نسیمی زان عرقچینم

وقتی دیگر که چشم مخمور معشوق را در قصد دل خویش می بیند در وجود وی یک ترک مست می یابد که گویی میل کباب دارد.

چشم مخمور تو دارد ز دلم قصد جگر

ترک مستست مگر قصد کبابی دارد

(استعاره کباب برای دل عاشق و تکرار مناسبات و لوازم آن به مناسبت ذکر دل، در کلام معاصران حافظ نیز هست و حاکی است از رواج رسم و قبول مضمون در آن روزگاران.)

درست است که این مضمونها در آن ایام به قدر امروز عاری از ذوق و ظرافت به نظر نمی رسیده است، اما به هر حال افراطی بوده است در رعایت نظیر. در هر حال این افراط در صنعت گویی گه گاه شعر او را از لطف و جلوه می اندازد. فی المثل، در یک غزل که «خجند» در قافیه ی آن جایی می تواند داشت، نام خجند شاعر را به یاد خوارزم می اندازد، و ترک خجندی که لفظ ترک را به خاطر وی می آورد و این همه در دستگاه شعر سنتی این اندیشه را برای وی در قالب وزن می ریزد که : حافظ چو ترک غمزه ی ترکان نمی کنی ... شنونده انتظار دارد جزایی بسیار سخت برای این بازیگوشی شاعر مقرر شود، اما چون حکایت قافیه است و مناسبات لفظی، فقط می شنود: دانی کجاست جای تو خوارزم یا خجند. بی شک شاعر نمی خواهد خوارزم یا خجند را واقعاً یک جای وحشتناک جلوه دهد و چگونه ممکن است در زمینی که معدن خوبان و کان حسن محسوب است، جایی چنان وحشت انگیز تصویر شود. اما این نیز یک ظرافت جوی رندانه است که انسان را درست به چیزی تهدید کنند که نیل بدان کمال مطلوب اوست. بعلاوه وقتی خوارزم و خجند سرزمین غمزه و جلوه ی خوبان است رفتن به آنجا دردی را از شاعر نظر باز که نمی تواند غمزه ی خوبان را ترک نماید دوا نمی کند. اما چه باید کرد؟ صنعت نمایی است و شاعر نمی تواند از آن خودداری کند. مکرر اتفاق افتاده است که رعایت صنعت شعر خوب را از جلوه می اندازد با این همه گه گاه نیز صنعت در نزد او همچون وسیله ای است برای نیل به کمال – کمال فنی.

صنعت عمده ی او ایهام است – نوعی تردستی زیرکانه که شاعر در آن با یک تیر دو نشان می زند و یک لفظ را چنان بکار می برد که خواننده معنی نزدیک آن را به خاطر می آورد در حالی که مراد شاعر یک معنی دورتر است یا عکس و یا هر دو. از جمله وقتی در بیان اندوه و نامردای عاشقانه ی خویش می گوید «ز گریه مردم چشمم نشسته در خون است» خواننده خوب درک می کند که از لفظ مردم مراد شاعر مردمک چشم است، مردم چشم اما وقتی در مصرع بعد می خواند که شاعر با لحنی آکنده از عتاب و شکایت می گوید: «ببین که در طلبت حال مردمان چون است» یک لحظه در تردید می افتد که مقصود کدام مردمان است. درست است که مصرع اول خیلی زود خاطر خواننده را توجه می دهد که مراد مردمان چشم است – مردمان چشم عاشق که در خون نشسته اند. شاعر البته می خواهد رأفت و رقـّت معشوق را با نشان دادن چشم خونین گریان خویش جلب کند اما با این صنعت در واقع هم چشم خونبار خود را به رخ معشوق می کشد هم در یک آن با یک چشم بندی تردستانه صورت حالی از همه ی مردمان عاشقی کشیده و در خون نشسته را به پیش چشم او می آورد و اینجاست که بیان او واقعاً دو پهلوست – هم معنی دور را در نظر دارد هم معنی نزدیک را. در کلام حافظ این ایهام رندانه بسیار است و دیوان او پر است از حرفهای دو پهلو که شوخی و ظرافت کم نظیری آنها را از شیوه ی ایهام هر شاعر دیگر جدا می کند و ممتاز.

شوخی و ظرافت در بعضی موارد از مختصات بیان اوست. متلکهای زیرکانه که شادی و شیرینی آنها گه گاه از نیش یک طنز گزنده به زهر تلخی آلوده است رنگ خاصی به لطیفه های او می دهد. هوش قوی که لطافت بی شائبه ی شوخی را می کشد در بعضی موارد این متلکهای کوتاه را مثل نیشتری زهرآلود می کند که روح ساده و شادمان از آن لذت نمی برد اما هوش تند که با زهر اینگونه تلخیها معتاد است از آن حداکثر لذت را می برد. بدین گونه است که متلکهای او، مثل نیشخندهای ولتر و آناتول فرانس بیشتر با هوش طرف است تا با روح. در واقع همین هوش است که هدف طعنه را درک می کند و از طنز او یک حربه می سازد، مخصوصاً ریا را که حافظ به آن اعلان جنگ داده است، اما خودش لامحاله گه گاه از آن خالی نیست، به سختی سرکوب ومقهور می کند. این شوخی و ظرافت در جای جای ابیات او هست. اما مخصوصاً رنگ خاصی به سؤال و جوابهای او می دهد – سؤال و جوابهای او با معشوق، با مدعی، و با زاهد ملامتگر.

در بعضی موارد عذر آوردنهایش – عذرهای بدتر از گناه – که رنگ «حسن تلعیل» دارد، حاکی است از این شوخیهای لطیف و نیشدار. از جمله یک جا می خواهد عذری بیاورد، عذر برای آنکه رشته ی تسبیح زهدش پاره شده است. اما ذوق لطیفه گوی او عذری که برای این امر پیدا می کند این است که بگوید دستم در دامن معشوق بود آن هم نه معشوق خانگی، معشوق بازاری که شاعر از وی به ساقی سیمین – ساق تعبیر تواند کرد. لطف شوخی اینجاست که همه ی سنتها را درهم می شکند، همه قیدها را بر هم می زند و از این همه می خواهد عذری بتراشد برای یک ترک اولی که احتیاج به عذرخواهی هم ندارد. در گفت و شنود بامعشوق این بذله گویی با نوعی حاضرجوابی توأم است، گاه از جانب معشوق و گاه از جانب شاعر. البته مواردی هست که لحن ایهام آمیز فهم لطف و ظرافتی را که در این حاضر جوابی ها هست دشوار می کند از جمله یک جا که می خواهد معشوق کناره جویی را به صحبت و عشرت دعوت کند با ایهام از وی می خواهد که او هم مثل نقطه ای به میان دایره بیاید، و بعد هم از زبان او به خودش جواب می دهد که «ای حافظ این چه پرگاری» است؟ و لطف ایهام وی در این لفظ «پرگار» که مجازاً در زبان حافظ به معنی حیله و نیرنگ نیز به کار می رود وقتی درست مفهوم تواند شد که خواننده توجه کند نه فقط می خواهد بگوید که آخر این دایره ای که هست با کدام پرگار درست شده است، بلکه نیز می خواهد با خنده و با لحن عامیانه ای که حذف «است» در آخر سؤال نیز آن را اقتضا دارد، سؤال کند که ای حافظ باز این چه پرگار تازه ای است؟ با این همه حاضر جوابی های او غالباً چنان نافذ و قوی است که در بیشتر موارد بی پرده و بدون تأمل بسیار لطف و ظرافت آنها معلوم می شود. وقتی معشوق بهانه جوی را می خواهد تهدید به فراق کند با بی قیدی رندانه ای به وی می گوید که «ز دست جورتو آخر ز شهر خواهم رفت».

ز دست جور تو گفتم ز شعر خواهم رفت

به خنده گفت که ای حافظ برو که پای تو بست؟

اما معشوق با بی نیازی شانه ها را بالا می اندازد و رندانه جواب می دهد « که حافظ برو که پای تو بست؟» یک جا با زبان یک بازاری از معشوق بوسه ای «حواله» می خواهد و معشوق که مثل او با این زبان آکنده از وعده و دروغ آشناست رندانه مثل یک سوداگر کهنه کار می پرسد: کیت با من این معامله بود؟ جای دیگر وقتی معشوق را می بیند که با یک تملق ریشخند آمیز خنده ای می کند و می گوید: که حافظ غلام طبع توأم، شاعر رند با حالتی که دیرباوری و بی اعتقادی در آن به هم آمیخته است سری تکان می دهد و می گوید: ببین که تا به چه حدم همی کند تحمیق!

به خنده گفت که حافظ غلام طبع توام

ببین که تا به چه حدم همی کند تحمیق

حتی وقتی می خواهد از شاه تقاضا کند تقاضایش گه گاه رندانه است و ظریف. می گوید سالهاست ساغرم از باده تهی است. اما شاهدی که بر این ادعا می آورد جالب است – محتسب. چه کسی بهتر از محتسب می تواند این دعوی را در محضر سلطان تصدیق کند، و یک رند چه کنایه ای ظریفتر از این برای تقاضا می تواند به کار برد؟ حاضر جوابی های او گه گاه رنگ تغافل دارد و آکنده است از ظرافت رندانه. وقتی معشوق قصد جدایی دارد شاعر محجوب با بیم و وحشت زیرلب زمزمه می کند که «آه از دل دیوانه ی حافظ بی تو» اما معشوق که خوب می داند این دیوانگی عاشق از کجا ناشی است خود را به نادانی می زند و با خنده ای که راز او را فاش می کند زیر لب می پرسد که دیوانه کیست؟

گفتم آه از دل دیوانه حافظ بی تو

زیر لب خنده زنان گفت که دیوانه کیست؟

اینجا معشوق با بی اعتنایی و سرگردانی از پهلوی وی می گذرد، شاعر آهسته از وی می خواهد که به عهد دوستی وفا کند. معشوق مثل اینکه تقاضای او را نفهمیده باشد جواب می دهد که آقا، اشتباه گرفته اید «در این عهد وفا نیست.»

دی می شد و گفتم خدا صنما عهد بجای آر

گفتا غلطی خواجه در این عهد وفا نیست

ایهامی که در لفظ «عهد» هست شعر را از لطف بی مانندی سرشار می کند. این نکته سنجی هاست که به سؤال و جوابهای وی ظرافت خاص می بخشد. یک جا از پیر میکده می پرسد که راه نجات چیست؟ پیر جام می را می خواهد و سپس مثل اینکه تازه سؤال وی به گوشش خورده باشد بی تأمل می گوید: عیب پوشیدن.

به پیر میکده گفتم که چیست راه نجات

بخواست جام می و گفت عیب پوشیدن

سؤال و جواب رندانه ای است. آدم به یاد سؤال و جواب ابوسعید مهنه می افتد و دلاک حمام که از شیخ معنی جوانمردی را پرسید و او به وی، که شوخ شیخ را پیش روی او آورده بود، جواب داد که جوانمردی شوخ خلق پنهان کردن است و به روی آنها نیاوردن. پیر میکده نیز، درست وقتی راز پوشیدن را برای شاعر راه نجات می خواند که یک راز پوشیدنی را پیش او برملا می کند.

منبع: از کوچه رندان (درباره زندگی و اندیشه حافظ) - نوشته : دکتر عبدالحسن زرین کوب


نوشته شده توسط: یزدانی | آخرین ویرایش:- | نظرات() 

Buy cialis
پنجشنبه 15 آذر 1397 10:37 ب.ظ

Regards. I value it!
effetti del cialis cialis kaufen wo generic low dose cialis acheter cialis meilleur pri best generic drugs cialis cialis prezzo di mercato generic cialis cialis qualitat tadalafil generic achat cialis en suisse
Buy cialis
پنجشنبه 15 آذر 1397 03:07 ق.ظ

Very good knowledge. Cheers!
40 mg cialis what if i take buy cialis online nz how do cialis pills work cialis 5 mg scheda tecnica cialis generico online what is cialis canada discount drugs cialis how to purchase cialis on line tadalafil 10 mg buy cialis
buy tadalafil online
چهارشنبه 14 آذر 1397 10:02 ق.ظ

Seriously plenty of wonderful info.
buying cialis on internet wow look it cialis mexico cialis 20mg tadalafil non 5 mg cialis generici buy generic cialis click here to buy cialis cialis 30 day trial coupon sublingual cialis online 5 mg cialis pharmacie en ligne
Cialis 20 mg
سه شنبه 13 آذر 1397 10:31 ب.ظ

You suggested that perfectly!
cialis online napol comprar cialis navarr dosagem ideal cialis cost of cialis per pill generic cialis levitra cialis generico online overnight cialis tadalafil achat cialis en europe buying cialis in colombia cialis free trial
Cialis prices
سه شنبه 13 آذر 1397 11:40 ق.ظ

You've made your point.
cialis baratos compran uk cialis 30 day trial coupon click here cialis daily uk order a sample of cialis fast cialis online cialis sicuro in linea cialis tadalafil cialis sans ordonnance cialis 5 mg schweiz sublingual cialis online
Buy cialis online
سه شنبه 13 آذر 1397 12:01 ق.ظ

Regards. I like this.
buying brand cialis online cialis sans ordonnance cialis price thailand get cheap cialis acheter cialis meilleur pri order cialis from india cialis generico lilly where do you buy cialis cialis daily reviews cialis 20 mg cut in half
Buy cialis online
دوشنبه 12 آذر 1397 11:08 ق.ظ

You actually stated this really well.
cialis arginine interactio best generic drugs cialis recommended site cialis kanada cialis patentablauf in deutschland tadalafil best generic drugs cialis acheter cialis kamagra cialis savings card i recommend cialis generico cialis 20mg prix en pharmacie
Buy generic cialis
یکشنبه 11 آذر 1397 11:32 ب.ظ

Cheers. Loads of facts!

safe dosage for cialis cialis online deutschland cialis tadalafil price cialis wal mart pharmacy when will generic cialis be available rezeptfrei cialis apotheke does cialis cause gout cialis soft tabs for sale we like it cialis price cialis alternative
Cialis prices
یکشنبه 11 آذر 1397 10:25 ق.ظ

You suggested that fantastically.
cialis daily new zealand acheter du cialis a geneve acheter cialis kamagra cialis generika acheter cialis kamagra buy original cialis generic cialis tadalafil cialis kamagra levitra buy cialis cheap 10 mg side effects for cialis
buy cialis delhi
شنبه 10 آذر 1397 11:41 ب.ظ

Superb write ups. Thanks a lot.
cialis generico en mexico generic cialis in vietnam enter site 20 mg cialis cost cipla cialis online cialis tablets cialis generico milano cialis cuantos mg hay cialis generisches kanada tadalafil 5mg india cialis 100mg cost
buy cialis online safely
شنبه 10 آذر 1397 10:27 ق.ظ

Incredible many of fantastic knowledge.
cialis tadalafil online interactions for cialis cialis dose 30mg preis cialis 20mg schweiz how does cialis work free generic cialis cialis canada cialis 100 mg 30 tablet cialis prices cialis generico in farmacia
buy cheap cialis on line
جمعه 9 آذر 1397 11:07 ب.ظ

You said it adequately..
cialis professional yohimbe cialis patent expiration cialis efficacit cialis 100 mg 30 tablet 40 mg cialis what if i take generic for cialis prices on cialis 10 mg cialis prezzo al pubblico viagra cialis levitra generic cialis tadalafil
Buy cialis
جمعه 9 آذر 1397 11:17 ق.ظ

Thanks a lot! I appreciate this.
comprar cialis navarr cialis 5 mg funziona cialis 5 mg buy prices on cialis 10 mg canadian cialis when can i take another cialis cialis pas cher paris cialis daily dose generic ou trouver cialis sur le net cialis 5mg billiger
cialis
جمعه 9 آذر 1397 12:05 ق.ظ

Great postings. Cheers.
cialis lowest price brand cialis generic cialis usa cost safe dosage for cialis cialis venta a domicilio we like it safe cheap cialis cialis 20 mg effectiveness calis cialis for bph cialis coupon
buy cialis pills
پنجشنبه 8 آذر 1397 12:45 ب.ظ

This is nicely said! !
cialis sicuro in linea cialis 10mg prix pharmaci price cialis best cialis cipla best buy cialis para que sirve cialis kamagra levitra cialis 200 dollar savings card 5 mg cialis coupon printable cialis kaufen viagra or cialis
Cialis online
پنجشنبه 8 آذر 1397 12:16 ق.ظ

Truly quite a lot of superb data!
click here take cialis import cialis tadalafil 20 mg american pharmacy cialis cialis generika cialis with 2 days delivery cialis 20 mg cost cialis tablets viagra vs cialis buying cialis on internet
Buy generic cialis
چهارشنبه 7 آذر 1397 12:03 ب.ظ

Fantastic knowledge. Cheers.
i recommend cialis generico cialis 30 day sample cialis arginine interactio free cialis cialis 20 mg cost achat cialis en suisse legalidad de comprar cialis acheter cialis meilleur pri cialis tadalafil online cialis lowest price
Cialis generic
دوشنبه 9 مهر 1397 09:15 ب.ظ

Fantastic posts, Many thanks.
buying cialis overnight cialis usa cost cialis 20 mg weblink price cialis cialis for bph we like it safe cheap cialis generico cialis mexico pastillas cialis y alcoho pastillas cialis y alcoho prix cialis once a da
canadian pharmaceuticals reviews
یکشنبه 1 مهر 1397 05:45 ب.ظ

Thank you. Plenty of data.

canadian prescription drugstore Canadian Pharmacy USA canadian pharmacy viagra canadian pharmacy no prescription online canadian pharmacies pharmacy canada 24 canada online pharmacies legitimate canada medications cheap canada pharmacies discount canadian pharmacies
http://viagraky.com/
چهارشنبه 28 شهریور 1397 02:39 ب.ظ

Nicely put. Thanks!
cialis for daily use cialis 30 day sample cialis for sale cialis dosage amounts compare prices cialis uk wow cialis 20 we like it safe cheap cialis cialis tadalafil we use it cialis online store achat cialis en suisse
http://eddrugsgeneric.com/
دوشنبه 12 شهریور 1397 05:12 ب.ظ

Truly a lot of useful facts!
tadalafil tablets buy cialis cialis vs viagra buying cialis in colombia cialis generika in deutschland kaufen buy original cialis preis cialis 20mg schweiz cialis generique 5 mg tarif cialis france link for you cialis price
http://cialisvbuy.com/
یکشنبه 11 شهریور 1397 11:23 ب.ظ

Nicely put, Thanks a lot.
opinioni cialis generico cialis dosage amounts 200 cialis coupon cialis tablets wow cialis 20 order a sample of cialis purchase once a day cialis discount cialis we like it safe cheap cialis cialis kaufen wo
viagra generic
سه شنبه 23 مرداد 1397 10:33 ق.ظ

Fantastic tips. With thanks!
buy cheap viagra online usa is buying viagra online legal buying real viagra online buy viagra pills online uk can you buy viagra without a prescription buy online viagra uk online viagra prescription buying viagra from canada buy viagra uk online viagra alternatives
Buy cialis
دوشنبه 7 خرداد 1397 05:50 ب.ظ

Lovely postings. Regards.
cialis prezzo in linea basso legalidad de comprar cialis cialis 5mg billiger cialis kamagra levitra viagra vs cialis vs levitra generic cialis 20mg uk cialis 05 cialis kaufen wo cialis 10 doctissimo weblink price cialis
Viagra 20 mg best price
چهارشنبه 5 اردیبهشت 1397 08:47 ق.ظ

Wow lots of useful info.
viagra online canada buy viagra china buy viagra prescription buy viagra without consultation buy viagra now how to buy cheap viagra viagra pfizer buy online buy viagra from usa order viagra online without a prescription online prescription for viagra
Cialis prices
شنبه 18 فروردین 1397 06:00 ب.ظ

You said it nicely.!
cialis uk next day generic cialis pro cialis 5 mg scheda tecnica cialis canadian drugs dosagem ideal cialis buying cialis overnight venta de cialis canada enter site 20 mg cialis cost no prescription cialis cheap tadalafil 5mg
Buy cialis online
شنبه 4 فروردین 1397 11:00 ب.ظ

You actually stated this superbly.
opinioni cialis generico order a sample of cialis cost of cialis per pill calis cialis cipla best buy are there generic cialis cialis daily dose generic no prescription cialis cheap cialis dosage recommendations cialis generic tadalafil buy
Cialis canada
پنجشنبه 2 فروردین 1397 06:02 ب.ظ

Nicely put. Thanks!
price cialis per pill prezzo di cialis in bulgaria how much does a cialis cost cialis daily new zealand cialis daily only best offers 100mg cialis cialis for sale generic cialis at walmart cialis great britain tadalafil 10 mg
What is a heel lift?
شنبه 18 شهریور 1396 03:17 ب.ظ
I enjoy what you guys are up too. This type of clever work and reporting!
Keep up the awesome works guys I've incorporated you guys to blogroll.
How do you get taller in a day?
شنبه 4 شهریور 1396 01:45 ب.ظ
Terrific work! This is the kind of info that are meant to be shared
across the net. Shame on the search engines for not positioning this publish higher!
Come on over and discuss with my website . Thank you =)
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30