تبلیغات
ادبیات متوسطه - جناس مركب ( آرایه های ادبی )

جناس مركب ( آرایه های ادبی )

سه شنبه 15 آبان 1386  01:11 ق.ظ

نوع مطلب :عمومی ،

جناس مركب ( آرایه های ادبی )

جناس تام

جناس مركب

جناس مركب یا مرفو (رفو شده) از فروع جناس تام است و بر دو نوع است:

الف: دو كلمه متجانس، هم هجا (هم وزن) هستند، اما اختلاف در تكیه دارند، یعنی - به قول دستودانان- یكی بسیط یا در حكم بسیط و دیگری مركب است:

كمند (تكیه در آخر)/ كمند (تكیه در اول)، سلامت (صحت) / سلامت (سلام بر تو)

گفتمش باید بری ناممزیاد

گفت آری می برم نامتزیاد

(فرصت شیرا زی)

زیاد اول كثرت را می رساند و زیاد دوم  مخفف «از یاد» است .

بنگر و امروز بین كز آنكیان است
ملك كه دی و پریر از آنكیان بود
(سیف فرغانی)

منظور از كیان اول سئوال پرسشی «از آن چه كسانی» است و منظور از كیان دوم دوران پادشاهی كیانیان است.

تا قیامت هر كه جنس آن بدان

در وجود آید، بود رویش بدان

مولوی

      

قوافی منظومه سحر حلال اهلی شیرازی تماما ا این دست است :

خواجه در ابریشم و ما درگلیم

عاقبت ای دل همه یكسر گلیم

از گلیم اول زیرانداز (نامرغوب) و از گلیم دوم عبارت «در گـِل هستیم» اراده می شود.

تبصره : در برخی از كتب بدیعی متأخر در مورد جناس مركب، دقت هایی كرده اند كه در واقع خارج از حوزه بحث های بدیعی (موسیقیائی) است. مثلاً گفته اند كه اگر طرز نگارش واژه ها یكسان باشد جناس مركب مقرون است: كمند/ كمند و اگر شكل املایی به یك گونه نباشد جناس مركب مفروق است: دلبری/ دل بری

شاهان زمانه خصم بردار كشند
و آن نرگس بیدار تو بی دار كشد
(مولانا)

ب: هر دو كلمه متجانس مركب باشند، در این صورت بدان جناس ملفق یا متشابه گویند.

چون نای بی نوایم از این نای بی نوا

 شادی ندید هیچكس از نای بی نوا

(مسعود سعد سلمان)

نای بی نوا در آخر مصراع اول به معنی زندان «نای» بی ساز و برگ و مفلوك و در آخر مصراع دوم به معنی نای بی آهنگ است.

زان شده در پیش شاهان دور باش

كی شده نزدیك شاهان، دور باش

(منطق الطیر عطار)

     

تبصره یك : گاهی كلمه جناس را (چه مركب باشد و چه مفرد) به دو قسمت معنی دار تقسیم می كنند و هر قسمت را جداگانه و در معنی مستقل به كار می برند.

قوم گفتندش كه ای خر! گوش دار

خویش را اندازه خرگوش دار

(دفتر اول مثنوی)

یكی شاهدی در سمرقند داشت

كه گفتی به جای سمر، قند داشت

(بوستان)

        

از بس مكان كه داده و تمكین كه كرده اند

خشنودم از كیای ری و از كیای ری

(خاقانی)

مفروشید كمان و زره و تیغ، نان را

كه سزا نیست سلح ها به جز از تیغ زنان را

(مولوی)

تبصره 2: در كتب سنتی شهریار     

به عنوان جناس ملفق ذكر شده است كه صحیح نیست، زیرا در مثال اول یك مصوت كوتاه اضافه است و در مثال دوم یك همزه و نیز در هر دو مورد، در طرح هجاها اختلاف است. این موارد را بهتر است ملحق به جناس مركب بنامیم:

گوئی كه نگون كرده است ایوان فلك وش را؟

حكم فلك گردان یا حكم فلك گردان؟

خاقانی

كمال فضل ترا من به گرد می نرسم

مگر كسی كند اسب سخن به زین به ازین

سعدی (قصاید)

در مثال اول یك مصوت كوتاه و در مثال دوم یك هجای كوتاه اختلاف است.


نوشته شده توسط: یزدانی | آخرین ویرایش:- | نظرات() 

Rusty
جمعه 17 آذر 1396 10:05 ب.ظ
What's up, for all time i used to check webpage posts here early in the break
of day, since i enjoy to learn more and more.
farmdale hack cheats
سه شنبه 7 آذر 1396 08:25 ب.ظ
مسائل عالی در مجموع، شما فقط یک خواننده جدید به دست آوردید.

چه چیزی می تواند در مورد ارسال شما توصیه کند
که چند روز پیش درست کردی؟ مطمئنم؟
ask a psychic question
چهارشنبه 10 آبان 1396 05:50 ب.ظ
بخش جذاب از محتوا. من فقط بر وبلاگ شما و در سرمایه ی سرمایه ی خود پیوسته بودم
برای اینکه ادعا کنم که در واقع وبلاگ شما را به اشتراک می گذارم لذت بردم
پست ها. به هر حال من به فید های شما مشترک خواهم بود و حتی موفقیت شما به طور مداوم به سرعت دسترسی خواهید داشت.
Why do they call it the Achilles heel?
شنبه 18 شهریور 1396 10:58 ب.ظ
This is my first time pay a quick visit at here and i am genuinely happy to read everthing
at single place.
http://teshamorta.hatenablog.com/
سه شنبه 17 مرداد 1396 10:57 ق.ظ
First of all I would like to say excellent blog! I had a quick
question in which I'd like to ask if you don't mind. I was curious
to find out how you center yourself and clear your mind before writing.

I have had trouble clearing my mind in getting my ideas out.
I do enjoy writing however it just seems like the
first 10 to 15 minutes are lost simply just trying to figure
out how to begin. Any recommendations or tips?
Thanks!
Tanya
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 05:20 ق.ظ
It's very easy to find out any topic on net as compared to textbooks, as I found this article at this web
page.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر