تبلیغات
ادبیات متوسطه - آموزش آسان عروض (۱)

آموزش آسان عروض (۱)

شنبه 28 مهر 1386  08:10 ق.ظ

نوع مطلب :عمومی ،

 

 همه ی همکاران فرهیخته می دانند که درس قافیه و عروض در مقطع پیش دانشگاهی درسی نو و حتی برای بعضی از دانش آموزان عزیز رعب آور است.بنابراین قصد داریم که این درس بسیار شیرین و فنی به گونه ای برای فراگیران آسان جلوه نماید،که با رغبت تمام به یادگیری این درس بپردازند.

           آنچه در این وجیزه پیش رو دارید حاصل سال ها تجربه و تدریس در کلاس های مختلف است از این رو لازم ندانستم که ارجاع و پانوشته هایی بدان بیفزایم.

              درآغاز لازم می دانم  به توضیح چند اصطلاح مهم و کلیدی این درس ؛ عروض، حرف،وزن، هجا و تقطیع بپردازم.

             عروض - علمی است که قواعد تعیین اوزان شعر(تقطیع) و طبقه بندی اوزان را، از جنبه ی نظری و عملی به دست می دهد.

           حرف  هر واژه ای از اجزای کوچک و بی معنی ساخته می شود که به آن حرف گفته می شود و در عروض صورت ملفوظ  (واج)مورد نظر است نه شکل خطی آن .حرف خود به دو نوع؛ مصوت و صامت تقسیم می شود که مصوت هم به دو نوع مصوت بلند  (ا،و،ی)و مصوت کوتاه ( ــــــــــ ) است. غیر از این شش حرف، بقیه ی حروف صامت هستند.

           وزن از تساوی و رویارویی هجاهای کوتاه و بلند نظمی در گفتار حاصل می شود که به آن وزن می گویند.

           هجا- مقدار صوتی که با هر ضربه ی هوا از ریه به بیرون می آید را هجا می گویند. تعداد هجای هر واژه وابسته به تعداد مصوت موجود در آن واژه است. هجا نیز به سه نوع کوتاه (u )،بلند (- ) و کشیده (- u ) تقسیم می شود.

        تقطیع  قطعه قطعه کردن واژه ها به صورت هجا،هجا را تقطیع هجایی و قطعه قطعه کردن مصراع یا بیت را به ارکان عروضی تقطیع به ارکان می نامند.

          نا گفته نماند که هر کدام از موارد فوق در جای خود مفصلا  با مثال خواهد آمد.

         اما منظور نگارنده از این سطور بسیار مختصر این است که مهم ترین نکات تعیین وزن شعر فارسی را که به یاد گیری آسان درس عروض کمک می کند ، یاد آوری نماید.

         نکات قابل توجه در تعیین وزن شعر فارسی عبارتند از:

     1) درست خواندن و درست نوشتن شعر فارسی (خط عروضی)   2) تقطیع هجایی  3)تقطیع به ارکان 4) اختیارات شاعری                                                 

          در خط عروضی و تقطیع هجایی رعایت موارد زیر ضرورت دارد:

   1)در خط عروضی صورت ملفوظ (گفتاری)واژه ها نوشته می شود نه شکل مکتوب (نوشتاری )

        خواهش = خاهش   ،    تو = ت    ،    که =  ک     و...

   2) هرمصوت بلند از نظر امتداد (مقدار کشش صدا یا آوا) دو برابر مصوت کوتاه یا دو واج محسوب می شود.

     ( با ، بو ، بی ) هر کدام سه واج شمرده می شود ؛ چون یک واج صامت (ب)+ یک واج مصوت بلند (ا ، و، ی) است که خود از نظر امتداد دو واج  به حساب می آید.

   3) در هر واژه به تعداد مصوت (کوتاه یا بلند) هجا یا بخش وجود دارد ؛ مثلا   کلمه ی " برادر " سه هجا دارد؛ سه مصوت

  ( ـــــــــ   ) دارد.

    4)هر مصوت (کوتاه یا بلند ) همیشه دومین حرف هجاست.چنانکه در واژه ی ( کتاب )می بینیم که مصوتهای ( ـــ ) و    هر کدام دومین حرف هجاست. مصوت بلند زمانی مصوت بلند و دو واج محسوب می شود که هم دومین حرف هجا باشد

  وهم صدای ( آ ،او ، ای) بدهد.مثال: باد ،بود،بید و...

     5)نون ساکن(ن )بعد از مصوتهای بلند ( ا ، و، ی ) در یک هجا در خط عروضی به حساب نمی آید؛یعنی ،واژه های "جان ،

     خون و دین ) به ترتیب به صورت ( جا ، خو ،دی ) خوانده می شوند یا به حساب می آیند.

     نکته- اگر " چون " به معنی ( مثل و مانند =حرف اضافه و زیرا و هنگامی که=حرف ربط) باشد، ( ن) ساکن در خط عروضی حذف نمی شود و اگر به معنی ( چرا ،چطور و چگونه )باشد،( ن ) ساکن در خط عروضی حذف می گردد.

          زفراق چون ننالم من دل شکسته چون نی                   که بسوخت بندبندم ز حرارت جدایی

      6) "آ" در خط عروضی و در آغاز هجا سه واج به حساب می آید؛ چون در واقع برابر است با " همزه( ء) + ا"

   که همزه یک حرف صامت و "ا" یک مصوت بلند است که خود دو واج شمرده می شود. مثال:

       آب،مرآت، قرآن، مآخذ و...

      7)اگر حروف (ا،و،ی)حروف اول و سوم و چهارم هجا باشند،در این صورت صامت به حساب می آیند و دیگر دو واج

  شمرده نمی شوند. نمونه: در( ابر، وقت ،یاد) = حرف اول ، در ( مبدا ، نو، سیل )=حرف سوم  و در ( ناو ، چای) =حرف چهارم هجا هستند که در هر حال چون دومین حرف هجا نیستند و صدای (آ،او، ای) نمی دهند، مصوت نیستند بلکه صامت

 به حساب می آیند.

      8)اگر پیش از همزه حرف صامت باشد،همزه می تواند در تلفظ و خط عروضی حذف شود؛    پیش از= پیشز،  

   دانش آموز = دانشاموز ، دل افسرده = دلفسرده و...

      9) در خط یا املای عروضی مصوتهای کوتاه ــــــــــــــ یا حرکات باید نوشته شود تا در شمارش واج کمک کند.

               س  لا  مت   می  ک  نم  از  د  ل  از  جان  = سلامت می کنم از دل و از جان

   10) حرف ربط یا عطف (و) همچون ضمه ای روی حرف پیش از خود قرار می گیرد؛ چنانکه روی (ل ) در مصراع بالا      

    به کار رفته است.یا  " من و تو " را  می خوانیم " م/ ن/ ت "  ، مرگ و زندگی " را می خوانیم " مر/ گ / زن /د /گی "

     11) حروفی که در بعضی از واژه ها نوشته می شود ولی خوانده نمی شود در خط عروضی نیز حذف می‌شود؛

       خویش = خیش،  چه= چ ، تو = ت و...

       12)حروف مشدد در املای عروضی دو بار نوشته می شود؛ دقت = دق/قت         شدت = شد/دت و ...

     

            در این نوشته ی مختصر تنها به چند نکته ی مهم در خط عروضی پرداخته شد که اگر عمری باقی بود و نشریه ی

  ادبی گاهنامه ی صبا ادامه داشت، به نگارش نکاتی در باره ی تقطیع به ارکان و اختیارات شاعری و... خواهیم پرداخت.

  باشد که برای همکاران فرهیخته به کار آید و این حقیر نیز در محضر استادان  ارجمند م درسی پس داده باشم.

 

                جمعلی آهنگر سما کوش  مدرس مراکز آموزشی


نوشته شده توسط: یزدانی | آخرین ویرایش:- | نظرات() 

canadian pharmacies that are legit
شنبه 31 شهریور 1397 08:11 ب.ظ

Very good posts. Thank you.
canadian pharmacy king drugstore online shopping reviews is trust pharmacy in canada legitimate safe canadian online pharmacies canada online pharmacies for men drugstore online canada online drug store online pharmacies of canada canadian medications list canadian pharmacy meds
viagraky.com
چهارشنبه 28 شهریور 1397 09:26 ب.ظ

Lovely stuff, Appreciate it.
buy cialis cheap 10 mg cialis generika in deutschland kaufen cialis uk cialis for daily use enter site natural cialis bulk cialis buy original cialis cialis 30 day trial coupon cialis tadalafil we choice cialis uk
cialisvonline.com
سه شنبه 27 شهریور 1397 06:24 ب.ظ

You actually suggested it fantastically.
cialis manufacturer coupon cialis prezzo al pubblico cialis 20 mg effectiveness cialis canada prix cialis once a da where to buy cialis in ontario sialis cialis 10mg prix pharmaci cialis ahumada cialis official site
viagravonline.com
پنجشنبه 15 شهریور 1397 07:34 ق.ظ

Excellent facts. Thanks a lot.
generic cialis pill online interactions for cialis cialis canada cialis coupon cialis alternative cialis 20 mg effectiveness discount cialis only now cialis for sale in us generic cialis 20mg tablets cialis efficacit
canadianpharmacyonli.com
سه شنبه 13 شهریور 1397 11:27 ب.ظ

Factor well regarded.!
canadian drugstore northwest pharmacies canadian rx best canadian pharmacy canada drugs online Canadian Pharmacy USA online pharmacy canada medication canadian pharmacies stendra buy viagrow
Cialis generic
دوشنبه 12 شهریور 1397 10:20 ب.ظ

Amazing a good deal of great advice.
price cialis best wow look it cialis mexico effetti del cialis acheter cialis kamagra we choice cialis uk tadalafil 5mg wow cialis 20 cialis 05 cost of cialis cvs cialis per paypa
http://kawanboni.com/
دوشنبه 12 شهریور 1397 04:23 ق.ظ

Nicely put, Regards!
cialis dose 30mg cialis great britain tadalafil 20 mg we recommend cialis info cialis billig tadalafil tablets buy cialis online nz cialis baratos compran uk cialis for sale in europa cialis 5 effetti collaterali
http://viagraessale.com/
یکشنبه 11 شهریور 1397 02:28 ب.ظ

Thanks. Very good stuff.
recommended site cialis kanada click now buy cialis brand cialis patent expiration precios cialis peru cialis pills price each buy cialis uk no prescription cialis generico online cialis online napol cialis generic buy cialis online legal
viabiovit.com/trusted-online-pharmacy.html
سه شنبه 23 مرداد 1397 04:20 ق.ظ

Nicely put, Regards.
viagra buy no prescription getting viagra uk how to buy viagra cheap where to buy cheap viagra viagra online canada generic sildenafil buy viagra next day delivery uk how do i order viagra prices for viagra buying viagra on line
does cialis lower blood pressure
دوشنبه 22 مرداد 1397 05:13 ب.ظ

Kudos! A good amount of data!

buy original cialis achat cialis en itali sialis cialis in sconto prescription doctor cialis order a sample of cialis cialis 200 dollar savings card only best offers 100mg cialis cialis kaufen bankberweisung look here cialis order on line
Cialis 20 mg
پنجشنبه 20 اردیبهشت 1397 06:17 ق.ظ

Thanks a lot, Awesome stuff.
cialis farmacias guadalajara cialis for sale south africa compare prices cialis uk canadian cialis order cialis from india how to purchase cialis on line cialis generico en mexico prix de cialis cialis for daily use achat cialis en europe
Viagra for daily use
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 09:19 ق.ظ

Wonderful info. Regards!
can you buy viagra at walmart buy viagra india viagra order online viagra with prescription online buy viagra cheaply how to buy viagra online without buy brand viagra online pharmacy cheap generic viagra viagra buy online usa
Buy generic cialis
شنبه 18 فروردین 1397 12:57 ق.ظ

With thanks! I appreciate it!
brand cialis nl cialis coupon cialis 20 mg cost rezeptfrei cialis apotheke cialis for sale cialis 5 mg funziona cialis 5 mg scheda tecnica female cialis no prescription cialis name brand cheap cialis generico en mexico
Buy cialis online
جمعه 3 فروردین 1397 11:14 ب.ظ

Kudos! I enjoy this!
when can i take another cialis buy cialis cheap 10 mg generic cialis pill online cialis daily reviews costo in farmacia cialis cialis canada cialis pills ou trouver cialis sur le net legalidad de comprar cialis cialis without a doctor's prescription
Cialis 20 mg
دوشنبه 28 اسفند 1396 04:54 ق.ظ

Regards. Ample knowledge.

cialis tadalafil cialis canada on line generic cialis tadalafil canadian cialis link for you cialis price cialis cuantos mg hay cialis 20mg preis cf calis cialis cost cialis for sale in europa
Hope
جمعه 17 آذر 1396 09:21 ب.ظ
If some one needs to be updated with latest technologies after that he must be go to see this web page and be up to date
everyday.
foot problems
شنبه 18 شهریور 1396 07:30 ق.ظ
Hello every one, here every one is sharing such knowledge, therefore it's nice to read this blog, and I used
to pay a visit this webpage all the time.
Can you grow taller with exercise?
سه شنبه 17 مرداد 1396 04:17 ق.ظ
wonderful issues altogether, you simply gained a logo new reader.
What would you recommend about your put up that you made some days
ago? Any positive?
شنبه 2 خرداد 1394 05:50 ب.ظ
سپاس
پنجشنبه 20 آذر 1393 11:50 ق.ظ
سپاس
سکینه
دوشنبه 3 آذر 1393 07:05 ب.ظ
به من طبقه بندی اوزان یکی بگه
کوثر و مهدیه جون
پنجشنبه 21 آذر 1392 05:46 ب.ظ
پشت کنکوری
پنجشنبه 21 آذر 1392 05:43 ب.ظ
بسیااااااااااااااااااااار عااااااااالی واقعا متشکرم
لطفا تقطیع به ارکان رو هم بصورت خلاصه بگید
ممنووووووونم
آرین
جمعه 27 اردیبهشت 1392 09:19 ب.ظ
عالی بود .ادامش روهم بزارید.
ali
یکشنبه 6 اسفند 1391 06:10 ب.ظ
واقعا عالی و کامل بود
hojjat
سه شنبه 30 آبان 1391 12:19 ب.ظ
بسمه تعالی
باسلام خدمت مدیر سایت .
ازخداوند منان خواهان یاری وسلامتی برای شمارادارم .
خواهش می شود که تمامی درس ها رادر سایت قراردهید.

باتشکر بی نهایت
مهدیه
دوشنبه 12 تیر 1391 03:53 ب.ظ
خیلی ممنون، توضیحات شما بسیار ساده و مفهوم بود. خواهش می كنم بخش های بعدی این درس را هم بگذارید تا ما استفاده كنیم. خداوند عوضتان بدهد.
حسین
یکشنبه 29 آبان 1390 09:59 ق.ظ
سپاس بی پایان
واقعا دستت درد نکنه
میلاد
یکشنبه 8 آذر 1388 05:45 ب.ظ
واقعا ممنون...
امیدوارم موفق باشین
انجمن شعر ققنوس(شهر اراک)
لینک وب ما را هم در بلاگتون بزارین
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر